घुमाउने घरका संरक्षणक लागि प्रत्येक बस्तीञाँ नमुना घर बानर्इके प्रोत्साहन

प्राचिन कालसैं बसोबास कर्थिन एेल दरै समुदायक परम्परागत चिनारी हेराते जैल बाटै । दरै जातिक घुमाउने घर कालुक पुस्तार्इँ पुर्खाक परम्परागत घर देखिके नापाउलार भैल कहिपनि दरै समुदाय चिन्तित भैल बाटत् ।

दरै जातिर्इँ समयक परीवर्तन सांगसांग घर बानार्इके आवश्यक पर्लाहार सामाग्रीहरू पार्इके गारो भैते जैलभैतेखेना घर संकटका पर्ल बाटै । तनहुँक भादगाउँ, साँखर, पतेनी, चिन्टुटार, कलेस्ती, दुम्सी, दुम्सीचौर, डिहीगाउँ, पोल्याङ्ग, पिपलटार, रूपटार जस्न ठाउँहरूञाँ दरै जातिक बाक्लो बस्ती भैल भने पनि दरै जातिक घुमाउने घरक नमुना समेत देखिके नापार्इर् ।

आजुकालु सबै दरै बस्तिहरूञाँ आधुनिक घरक प्रयोग भैल भैते घुमाउने घर देखिके र भेटिके मुस्किल भैल कुरा भादगाउँ दरै समाजक कोषाध्यक्ष बिर बहादुर दरैर्इँ कहिके भैल । दरैहरूक परम्परागत घुमाउने घर हेराथिन जैल कहथिन आचाल दरै समुदाय नमुना घुमाउने घर बानार्इके जुटिरहल बाटत् ।

 सहज रूपञाँ पर्यटकहरू पुगिपनि घुमाउने घरक अबलोकन, जातिय भाषा, संस्कृति, भेषभुषाक अवलोकन करिके सक्लार ठाउँकाँ घर बानार्इ पनि समाज संसक्षणकाँ जुटिरहल कुरा कहथिन दरै समाज तनहुँक अध्यक्ष तिर्थबहादुर दरैर्इँ कहिके भैल-'दरै समुदायक हेरार्इसकिलाल घुमाउने घरका संरक्षणक लागि प्रत्येक बस्तीञाँ नमुना घर बानर्इके प्रोत्साहन करिरहल बाटिर ।'

 समयकाँ नै तदारूकता देखार्इके नैसक्ल कहने विस्तारै आख्न अस्तित्व र पहिचान हेरार्इपनि जेलाहार खतरा भैलकुरा ओनेनेर्इँ कहिके भैल । "तन्देरीहरू विदेशिलाहार र बाठुनीहरू व्या करिन् जैथात, र्इछि बसोबास कर्लाहार हायँ बुडाबुडी र बालबच्चाहरू मत्रै बाटिर, कसेकै बाँचार्इके हाँर पहिचान ?" व्यास-५काँ बसिकेभैलाहार टेक बहादुर दरैर्इँ दुखेसो पोखिके भैल ।

 वि.सं. २०६८ क जनगणना अनुसार नेपालञाँ करिब १८ हजार जनसंख्या भैल दरै जातिक संस्कृति, धर्म, भाषाक सांगसांग ओनेन बस्लाहार घरक शैली समेत फरक भैल पाउथार्इर । तनहुँ जिल्लाञाँ मत्रै करिब ५ हजार ८ सय दरै जातिक जनसंख्या भैल तथ्याङ्कञाँ उल्लेख बाटै । दरै जातिहरू खासकरिपनि जिल्लाक उपत्यका क्षेत्रञाँ मत्रै बसोबास कर्लार कर्ल पाउथार्इर ।

 नेपालक तनहुँ, चितवन, गोरखा, धादिङ्ग, नवलपरासी, पाल्पा, रूपन्देही, दाङ्ग, पर्सा लगायत १२ वटा जिल्लाञाँ दरै जातिक बसोबास बाटै । तनहुँ, चितवन र नवलपरासीञाँ दरै आख्नै दरै भाषा बरालाहर कर्थात् ।

लेखिका, मिला दरै

(लेखिका मिला दरै तनहुँ जिल्लक एक्टी सक्रिय महिला पत्रकार हो । ओनेन मादीसेती एफ.एमक सामाचार बाचिका र मादीसेती राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाक सम्बाददाता हो । यो समाचार पनि २४ असोज, २०७४क मादीसेती पत्रिकाञाँ छापिल (नेपाली भाषाञाँ) रहि ।